O tym, jak funkcje psychiczne wpływają na percepcję świata — w ujęciu jungowskim
Nie zawsze widzimy świat takim, jaki jest.
Czasami widzimy go takim, jakim jesteśmy.
W ujęciu Carla Gustava Junga psychika nie jest jedynie biernym odbiorcą rzeczywistości. Człowiek nieustannie interpretuje to, czego doświadcza. Percepcja dostarcza informacji, ale dopiero funkcje psychiczne nadają im znaczenie.
Widzę człowieka.
Psychika mówi mi, kim on jest.
Widzę sytuację.
Psychika mówi mi, co ona oznacza.
I właśnie tutaj zaczyna się subtelna granica pomiędzy rzeczywistością zewnętrzną a światem wewnętrznym.
Jung wyróżniał cztery podstawowe funkcje psychiczne: myślenie, uczucie, intuicję i percepcję (czucie). Każdy człowiek rozwija je w indywidualny sposób. Jedna z nich może stać się dominująca i zacząć organizować sposób, w jaki postrzegamy świat.
Kiedy funkcja psychiczna zyskuje nadmierną przewagę nad bezpośrednią percepcją, możemy przestać reagować na to, co rzeczywiście się wydarza, a zacząć reagować na własną interpretację tego wydarzenia.
Ktoś milczy.
Fakt: milczy.
Psychika może jednak dopowiedzieć:
„Jest na mnie zły.”
„Odrzuca mnie.”
„Coś przede mną ukrywa.”
„Na pewno wydarzy się coś złego.”
W tym momencie doświadczenie nie jest już tworzone wyłącznie przez rzeczywistość zewnętrzną. Włącza się pamięć, doświadczenie, kompleksy, lęki, przekonania i nieuświadomione treści.
Psychika zaczyna nakładać własny obraz na rzeczywistość.
To szczególnie ważne w kontekście doświadczeń, które pozostawiły silny ślad emocjonalny. Człowiek może wtedy reagować nie tylko na teraźniejszość, ale również na to, co teraźniejszość przypomina.
Dlatego świadomość wymaga pewnego rodzaju zatrzymania:
Co faktycznie widzę?
Co czuję?
Co sobie dopowiadam?
Co wiem, a czego jedynie się domyślam?
To cztery różne poziomy doświadczenia.
Jungowska droga indywiduacji prowadzi między innymi do coraz większej świadomości własnego świata wewnętrznego. Nie chodzi o odrzucenie intuicji, emocji czy myślenia. Chodzi o to, aby żadna pojedyncza funkcja nie przejęła całkowitej kontroli nad obrazem rzeczywistości.
Bo intuicja może coś przeczuwać.
Emocja może coś sygnalizować.
Myślenie może coś wyjaśniać.
Percepcja może coś rejestrować.
Ale żadna z tych funkcji sama w sobie nie jest całą prawdą.
Dojrzałość psychiczna zaczyna się wtedy, gdy potrafimy powiedzieć:
„To, co widzę, jest faktem. To, co o tym myślę i czuję, jest już moją interpretacją.”
Pomiędzy jednym a drugim znajduje się przestrzeń świadomości.
I właśnie w tej przestrzeni można odzyskać wolność.
Cisza między ścianami
to również cisza pomiędzy bodźcem a interpretacją.
Pomiędzy tym, co się wydarzyło,
a tym, co nasz umysł powiedział nam o tym wydarzeniu.
Czasami warto wejść właśnie tam.
